Serbia, pa Udhërrëfyes Specifik nga BE-ja: Sinjalizimi për një Rrugë të Ndalur drejt Integrimit
Komisioni Evropian ka konfirmuar se Serbia nuk do të marrë një udhërrëfyes specifik orientues për procesin e saj të anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Ky vendim, që vjen në fund të tetorit kur udhërrëfyesit do të publikohen për Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë, shënon zyrtarisht humbjen e pozitës që Serbia dikur mbante si një prej vendeve prijëse në rrugën evropiane.
Komisionerja Evropiane për Zgjerim, Marta Kos, theksoi para Komisionit për Punë të Jashtme të Parlamentit Evropian se Serbia do të duhet të përmbushë më shumë kushte. Ajo vuri në dukje rëndësinë e hapave konkretë nga qeveria e re pas zgjedhjeve, veçanërisht në përafrimin strategjik dhe harmonizimin me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së.
Strahinja Subotiq, nga Qendra për Politika Evropiane në Beograd, e cilëson këtë fakt si një paralajmërim serioz dhe dëshmi të stagnimit të Serbisë në procesin e integrimit. Sipas tij, ngecja nuk reflektohet vetëm në mungesën e hapjes së kapitujve negociues prej vitesh dhe pamundësinë për të përfituar nga fondet e Planit të Rritjes, por tregon se Serbia rrezikon të humbasë edhe përfitime të tjera që lidhen me anëtarësimin gradual në BE.
Udhërrëfyesit, të cilët pritet të miratohen si pjesë e paketës së zgjerimit më 28 tetor, jepen vetëm për vendet që bëjnë përparim të mirëfilltë. Komisionerja Kos ilustroi këtë me metaforën e një makine, duke thënë: “Nëse makina nuk funksionon, nuk ka kuptim ta shtyjmë nga pas kur motori nuk punon. Dhe motori mund të punojë vetëm nëse ka karburant, ndërsa karburante janë reformat brenda vendit.”
Corina Stratulat, nga Qendra për Politika Evropiane (EPC), shtoi se përjashtimi i Serbisë është një mesazh i qartë se pozita prijëse në integrim evropian fitohet dhe ruhet përmes kritereve të qarta si reformat demokratike, sundimi i ligjit dhe harmonizimi i politikës së jashtme. Ajo theksoi gjithashtu nevojën që edhe BE-ja të ketë një udhërrëfyes për përgatitjet e veta për zgjerim.
Procesi i integrimit evropian të Serbisë ka ngecur praktikisht që nga dhjetori i vitit 2021, kur u hap grupkapitulli i fundit, ai 4, që përfshin agjendën e gjelbër. Kjo ngecje është thelluar nga mos-harmonizimi i politikës së jashtme të Serbisë me sanksionet e BE-së kundër Rusisë pas pushtimit të Ukrainës në shkurt 2022, si dhe nga përkeqësimi i gjendjes në fushën e sundimit të ligjit.
Subotiq paralajmëron se me këtë qasje, Serbia rrezikon të mbetet në fund të radhës së vendeve aspiruese për anëtarësim dhe të “ngecë në një lloj Ballkani të izoluar”, veçanërisht nëse vendet si Mali i Zi dhe Shqipëria vazhdojnë progresin e tyre dhe arrijnë të anëtarësohen në BE.
Si ndryshoi harta e progresit
Në dhjetor 2021, kur Serbia hapi grupkapitullin e fundit, Mali i Zi kishte mbyllur vetëm tre kapituj negociues, ndërsa sot është pranë përfundimit të negociatave. Shqipëria, që atëherë ende nuk kishte marrë vendimin për hapjen e negociatave (i hapi në korrik 2022), tani renditet e dyta ndër vendet prijëse. Gjatë kësaj periudhe, edhe Ukraina dhe Moldavia kanë marrë statusin kandidat dhe kanë hapur negociatat, duke bërë që Serbia të humbasë gradualisht avantazhin e saj të dikurshëm.
Edhe pse Komisioni Evropian e vlerëson Serbinë si vendin e dytë kandidat më të përgatitur teknikisht, Subotiq shpjegon se vendet si Shqipëria, Ukraina dhe Moldavia po bëjnë përparim më të mirë në një numër të madh kapitujsh negociues. Kjo tregon se tani merret parasysh jo vetëm përgatitja teknike, por edhe “vullneti i sinqertë politik për të bërë përparim”. Ai shton se BE synon të ruajë ritmin e përparimit, duke lejuar anëtarësim gradual edhe për vendet jo domosdoshmërisht më të përgatitura teknikisht.
Një përpjekje serioze për të zhbllokuar procesin serb ndodhi në korrik, kur disa vende anëtare, përfshirë Gjermaninë dhe Francën, mbështetën hapjen e grupkapitullit 3. Megjithatë, konsensusi i nevojshëm nuk u arrit. Burime diplomatike bëjnë me dije se këto përpjekje vazhduan deri në shtator, por u ndërprenë, pjesërisht edhe pas zhvillimeve që lidheshin me vdekjen dhe varrimin e kriminelit të dënuar të luftës, Ratko Mlladiq.
Me zgjedhjet e parakohshme të paralajmëruara për 25 tetor dhe situatën aktuale, vlerësohet se ka pak gjasa për përparim konkret në procesin e anëtarësimit të Serbisë në BE deri në fund të vitit.