Gjyqësori i Anglisë dhe Uellsit vendos rregulla të qarta për AI: Vendimet mbeten ekskluzivisht në dorën e gjyqtarit
Në një zhvillim të rëndësishëm që thekson rolin qendror të faktorit njerëzor në sistemin e drejtësisë, gjyqësori i Anglisë dhe Uellsit ka publikuar një qëndrim të ri zyrtar mbi përdorimin e inteligjencës artificiale (AI). Ky udhëzim, i detajuar në një dokument të lëshuar më 9 tetor 2026 në faqen zyrtare të “Courts and Tribunals Judiciary”, përcakton se AI mund të shërbejë si një mjet ndihmës i vlefshëm, por nuk do të lejohet kurrë të marrë vendime apo të zëvendësojë arsyetimin dhe diskrecionin e gjyqtarëve.
Dokumenti i ri detajon saktësisht mënyrat sesi inteligjenca artificiale duhet të përdoret, kontrollohet dhe mbikëqyret në të gjitha aspektet e punës gjyqësore. Theksi kryesor vihet tek domosdoshmëria e kontrollit njerëzor, duke siguruar që përgjegjësia përfundimtare të mbetet gjithmonë tek zyrtarët gjyqësorë.
Sipas këtij qëndrimi zyrtar, çdo vendim gjyqësor duhet të merret ekskluzivisht nga një gjyqtar apo zyrtar tjetër gjyqësor. Ndërsa AI mund të ofrojë asistencë në procese të ndryshme, ajo nuk mund të zëvendësojë kurrë gjykimin, vlerësimin e provave apo diskrecionin e pavarur të një gjyqtari. Po ashtu, çdo rezultat i prodhuar nga mjetet e AI dhe i përdorur në punën gjyqësore duhet të kontrollohet me kujdes, të verifikohet dhe të miratohet nga gjyqtari përgjegjës, i cili mban të gjithë barrën e përgjegjësisë.
Deri më tani, autoritetet gjyqësore kanë kryer testime me përdorime të AI të konsideruara me rrezik më të ulët. Këtu përfshihen funksionalitete si përmbledhja dhe analiza e dokumenteve voluminoze, transkriptimi, redaktimi i informacionit sensitiv, ndërtimi i kronologjive të ngjarjeve, si dhe reformulimi i teksteve juridike në një gjuhë më të kuptueshme për publikun e gjerë.
Për qëllime gjyqësore, do të lejohen vetëm mjete të AI të miratuara zyrtarisht. Këto mjete duhet të plotësojnë kritere të rrepta teknike dhe sigurie, duke përfshirë ruajtjen e të dhënave brenda Mbretërisë së Bashkuar, mbrojtje të nivelit “enterprise” dhe të kenë aksesin në internet të çaktivizuar për të parandaluar rreziqet e sigurisë.
Çdo mjet apo përdorim i ri i inteligjencës artificiale do të kalojë nëpër një proces të rreptë shqyrtimi. Ky proces do të menaxhohet nga një grup qendror drejtues, i kryesuar nga gjyqtari përgjegjës për Inteligjencën Artificiale. Grupi do të vlerësojë me kujdes të gjitha aspektet ligjore, etike, operacionale, të sigurisë dhe të mbrojtjes së të dhënave përpara se një mjet i ri të lejohet të përdoret në shkallë më të gjerë. Duhet theksuar se sistemi gjyqësor i trajtuar nga ky udhëzim i përket Anglisë dhe Uellsit, ndërsa disa pjesë të sistemit të tribunaleve mund të kenë juridiksion më të gjerë në mbarë Mbretërinë e Bashkuar.