Manipulimi i Bindjes Politike Online: Roli i Algoritmeve dhe Rasti Shqetësues i Rumanisë
Në epokën digjitale, ndikimi i rrjeteve sociale, inteligjencës artificiale dhe sasisë së pafundme të të dhënave personale, të cilat qytetarët i gjenerojnë çdo ditë online, po transformon thelbësisht mënyrën se si formohen dhe orientohen bindjet politike, si dhe sjellja e votuesve. Ky fenomen ka ngritur shqetësime serioze mbi integritetin e proceseve demokratike.
Një analizë e publikuar nga “Sunday Star Times” thekson se ekziston një industri e fuqishme, me vlerë miliarda dollarë, e specializuar në ndikimin online. Eksperti i kërcënimeve informative, Tim Niven, argumenton se kjo industri po fuqizohet edhe më tej nga inteligjenca artificiale. Një aspekt thelbësor i këtij ndryshimi është aftësia e algoritmeve për të ndërtuar profile psikologjike jashtëzakonisht të detajuara të individëve, duke analizuar me kujdes reagimet e tyre, përmbajtjet që konsumojnë dhe kohën që shpenzojnë në platforma të ndryshme.
Niven citon një studim të vitit 2015, i cili demonstroi se analizimi algoritmik i rreth 70 pëlqimeve në Facebook ishte i mjaftueshëm për të parashikuar karakteristikat e personalitetit të një përdoruesi më saktë se miqtë e tyre. Me rreth 300 pëlqime, algoritmi tejkalonte edhe saktësinë e vlerësimit nga bashkëshorti apo partneri. Rëndësia e këtyre të dhënave qëndron në mundësinë për të përshtatur mesazhet politike në përputhje me interesat, frikërat, shpresat dhe karakteristikat individuale të grupeve të ndryshme të votuesve, duke krijuar një ndikim të personalizuar dhe shpesh të padukshëm.
Një rast konkret, që ka shkaktuar debate të forta në Europë, është ai i zgjedhjeve presidenciale të vitit 2024 në Rumani. Më 6 dhjetor të atij viti, Gjykata Kushtetuese e Rumanisë mori vendimin e pazakontë për të anuluar të gjithë procesin zgjedhor presidencial, duke urdhëruar përsëritjen e tij. Vendimi erdhi pas publikimit të dokumenteve të deklasifikuara nga institucionet e sigurisë rumune.
Gjykata deklaroi se procesi ishte cenuar nga një sërë parregullsish, të cilat kishin ndikuar seriozisht në karakterin e lirë dhe të drejtë të votës, në barazinë mes kandidatëve dhe në transparencën e financimit të fushatës. Gjykata theksoi në mënyrë specifike përdorimin jotransparent të teknologjive digjitale dhe inteligjencës artificiale, si dhe financimin e fushatës nga burime të padeklaruara, veçanërisht në lidhje me aktivitetet online. U theksua gjithashtu se njëri prej kandidatëve kishte përfituar nga një promovim “agresiv” në internet, si pasojë e “shfrytëzimit abuziv të algoritmeve të platformave të rrjeteve sociale”, duke krijuar pabarazi të konsiderueshme mes kandidatëve.
Analizat e mëvonshme të këtyre dokumenteve deklasifikuara zbuluan një fushatë të koordinuar në platformën TikTok në mbështetje të kandidatit Călin Georgescu, i cili befasoi duke dalë i pari në raundin e parë. Një studim nga King’s College London raportoi se dokumentet referonin më shumë se 25 mijë llogari TikTok të aktivizuara rreth dy javë para zgjedhjeve, si dhe angazhimin e influencerëve për të përhapur mesazhe të caktuara. Megjithatë, studiuesit që janë marrë me këtë çështje, paralajmërojnë se përcaktimi i ndikimit të saktë të një platforme të vetme sociale mbi rezultatin përfundimtar të zgjedhjeve kërkon kujdes të madh. Dukshmëria e lartë e një fushate në TikTok nuk nënkupton automatikisht se ajo, e vetme, ishte faktori përcaktues për sjelljen e votuesve.
Rasti rumun ka kthyer në qendër të debatit një problem më të gjerë: algoritmet e platformave digjitale nuk përcaktojnë vetëm atë që shohin përdoruesit, por mund të përdoren edhe për të amplifikuar mesazhe politike të personalizuara për grupe shumë specifike. Me përparimet e shpejta të inteligjencës artificiale, aftësia për të krijuar në shkallë të gjerë tekste, imazhe dhe video të personalizuara, të destinuara për segmente specifike të popullatës, e bën këtë proces jo vetëm më të shpejtë, por edhe më ekonomik se kurrë më parë, duke ngritur sfida të reja për transparencën dhe drejtësinë e zgjedhjeve.