Prezantohet Raporti i Parë Zyrtar për Viktimat e Luftës në Kosovë: Mbi 12 Mijë të Vrarë, 1.047 Fëmijë
Instituti për Krimet e Kryera Gjatë Luftës (IKKL) ka bërë publik për herë të parë një raport zyrtar dhe gjithëpërfshirës mbi viktimat e konfliktit në Kosovë, duke dokumentuar një total prej 12.230 personash të vrarë gjatë periudhës 1 janar 1998 – 20 qershor 1999. Ky dokument i rëndësishëm u prezantua nga drejtori i IKKL-së, Atdhe Hetemi, dhe kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, i cili e cilësoi atë si një hap thelbësor drejt vendosjes së së vërtetës dhe ruajtjes së kujtesës kolektive.
Gjatë prezantimit, kryeministri Kurti theksoi peshën e madhe të këtyre shifrave. “Çdo numër dëshmon për të dashurit tanë që u vranë, familjet e shkatërruara dhe mungesën që e ndjejmë ende sot. Veçanërisht e rëndë është shifra e viktimave mes fëmijëve,” deklaroi Kurti. Raporti nxjerr në pah se 1.047 fëmijë të moshës 0-17 vjeç janë vrarë, ndërsa 94 të tjerë kanë humbur jetën si pasojë e kushteve të rënda të luftës. Ajo që shton dhe më tej dhimbjen është fakti se fati dhe vendndodhja e 100 fëmijëve të zhdukur me dhunë mbeten ende të panjohura.
Kurti paralajmëroi se lista e publikuar është paraprake dhe do të vazhdojë të pasurohet me dëshmi dhe të dhëna të reja. Ai nënvizoi rëndësinë e dokumentimit, duke thënë se “pa dokumentim nuk ka kujtesë, drejtësi dhe paqe të qëndrueshme,” dhe u bëri thirrje qytetarëve që posedojnë informacione të bashkëpunojnë me institutin.
Në fjalën e tij, kryeministri kritikoi ashpër Serbinë për moszbatimin e Deklaratës për Personat e Zhdukur, të arritur në Bruksel më 2 maj 2023, si dhe për refuzimin e vazhdueshëm për të hapur arkivat ushtarake. Ai kërkoi ndërhyrjen e bashkësisë ndërkombëtare për të ushtruar presion ndaj Serbisë, në mënyrë që të ndryshojë vendimin për klasifikimin 30-vjeçar të dokumenteve deri në vitin 2044 dhe të hapë arkivat e Brigadës së 37-të të Motorizuar të Ushtrisë Jugosllave, të cilat mund të përmbajnë informacione jetike për fatin e personave të zhdukur në Kosovë.
Drejtori i IKKL-së, Atdhe Hetemi, shpjegoi metodologjinë dhe caqet e raportit. Ai sqaroi se 267 raste që figuronin në lista të mëparshme janë përjashtuar nga ky raport, pasi bëhet fjalë për persona të vrarë jashtë territorit të Kosovës. Hetemi theksoi se ky përjashtim nuk ua mohon statusin e viktimës, por lidhet me mosplotësimin e kritereve specifike të raportit. Ai shtoi se dokumenti është hartuar duke u bazuar në burime institucionale, dëshmi të familjarëve dhe hulumtime të thelluara të institutit, duke respektuar parimet e plotësueshmërisë, krahasueshmërisë, gjurmueshmërisë dhe integritetit të të dhënave.
Analiza demografike e raportit tregon se shumica e viktimave kanë qenë meshkuj, me grupmoshën më të prekur 18-50 vjeç. Grupet më të cenueshme rezultojnë të jenë fëmijët dhe personat mbi 65 vjeç. Sa i përket shpërndarjes gjeografike, rajonet më të prekura nga lufta kanë qenë Gjakova, Mitrovica dhe Prishtina, ndërsa Gjilani shënon numrin më të ulët të viktimave. Numri më i madh i vrasjeve është regjistruar gjatë vitit 1999, veçanërisht në muajt e parë të atij viti.
Raporti gjithashtu evidenton se në periudhën pas luftës, nga 21 qershori 1999 deri më 31 dhjetor 2000, janë vrarë edhe 997 persona të tjerë, duke treguar se pasojat e konfliktit kanë vijuar edhe pas përfundimit zyrtar të tij.