Multilateralizmi, Më Shumë se Idealizëm: Liderë Botërorë Lançojnë Nismë në OKB për Bashkëpunim Global
Në një thirrje të fuqishme drejtuar komunitetit ndërkombëtar, Presidenti i Këshillit Europian, António Costa, presidenti i Brazilit, Luiz Inácio Lula da Silva, presidenti i Kenias, William Ruto, dhe kryeministri kanadez, Mark Carney, kanë theksuar nevojën urgjente për forcimin dhe reformimin e sistemit ndërkombëtar. Këta liderë argumentojnë se bashkëpunimi global nuk është thjesht një aspiratë idealiste, por një domosdoshmëri për t’u përballur me sfidat aktuale si konfliktet e shpeshta, ndryshimet klimatike dhe zhvillimi i shpejtë i inteligjencës artificiale.
Në një qëndrim të përbashkët, katër liderët theksojnë paradoksin e një bote gjithnjë e më të ndërlidhur ekonomikisht dhe teknologjikisht, përballë një rritjeje të fragmentimit dhe polarizimit gjeopolitik. Ata vënë në dukje se në vitin 2025 u regjistruan 65 konflikte të armatosura mes shteteve, numri më i lartë që nga viti 1946, ndërsa shpenzimet ushtarake globale arritën një rekord prej 2.9 trilionë dollarësh. Këto shifra dëshmojnë një presion në rritje mbi të drejtën ndërkombëtare dhe një rikthim të politikës së forcës.
Sipas tyre, asnjë shtet, pavarësisht fuqisë apo ndikimit të tij, nuk mund t’i përballojë i vetëm sfidat madhore të epokës sonë. Këtu përfshihen ndryshimet klimatike, pandemitë, krizat financiare, konfliktet rajonale dhe zhvillimi i pakontrolluar i inteligjencës artificiale. Përballë këtyre kërcënimeve komplekse, bashkëpunimi shumëpalësh shfaqet si strategjia më efektive dhe e domosdoshme.
Në këtë kontekst, është lançuar nisma e re “Partners for Multilateralism” (P4M). Kjo platformë është konceptuar si një mjedis i hapur dhe fleksibël, duke bashkuar vende nga rajone dhe tradita të ndryshme politike. Synimi thelbësor i P4M është ndërtimi i koalicioneve për reforma dhe kthimi i parimeve të përbashkëta në veprime konkrete dhe të matshme. Samiti inaugurues i P4M u zhvillua më 21 shtator në Nju Jork, në kuadër të javës së nivelit të lartë të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, duke sinjalizuar rëndësinë e tij strategjike.
Nisma u promovua nga drejtuesit e Këshillit Europian, Kenias, Brazilit, Australisë, Barbadosit, Kanadasë dhe Indisë. Ajo synon të mbështesë reformimin e Kombeve të Bashkuara dhe institucioneve të tjera shumëpalëshe, me qëllim që ato të bëhen më përfaqësuese, legjitime, efektive dhe të besueshme përballë realiteteve të sotme. P4M do të forcojë gjithashtu bashkëpunimin mes organizatave rajonale, do të kontribuojë për paqen dhe sigurinë globale, do të përmirësojë qeverisjen ekonomike botërore dhe do të zhvillojë qasje të përbashkëta ndaj sfidave të reja, nga menaxhimi i inteligjencës artificiale dhe ndryshimet klimatike, deri te siguria shëndetësore dhe transformimi dixhital. Nisma thekson se qëllimi nuk është zëvendësimi i sistemit shumëpalësh, por rinovimi dhe forcimi i tij, duke ndërtuar ura mes vendeve që, pavarësisht divergjencave, ndajnë angazhimin ndaj parimeve themelore të sanksionuara në Kartën e OKB-së, si barazia sovrane, integriteti territorial dhe zgjidhja paqësore e mosmarrëveshjeve.
Siç theksoi së fundmi edhe Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, “superfuqitë po zbulojnë kufijtë e tyre”. Liderët e nismës P4M besojnë se komuniteti ndërkombëtar duhet të rizbulojë potencialin e jashtëzakonshëm të veprimit kolektiv. Ata argumentojnë se konkurrenca nuk ka pse të shndërrohet në konfrontim nëse krijohen kanale dialogu dhe bashkëpunimi. Gjithashtu, sovraniteti forcohet, jo dobësohet, kur vendet punojnë së bashku për të trajtuar sfidat e përbashkëta. Interesat kombëtare shpesh mbrohen më mirë përmes veprimit kolektiv ndaj këtyre sfidave.
Zgjedhja e vërtetë, sipas tyre, nuk qëndron mes ruajtjes së rendit ndërkombëtar të krijuar pas Luftës së Dytë Botërore dhe braktisjes së tij të plotë. Përkundrazi, zgjedhja është mes rinovimit të bashkëpunimit shumëpalësh në një botë që po ndryshon me shpejtësi, ose lejimit që fragmentimi, polarizimi dhe politika e forcës të përcaktojnë epokën e ardhshme. Me këtë apel, liderët e P4M u bëjnë thirrje të gjitha vendeve të bashkohen me nismën, duke zgjedhur bashkëpunimin në vend të fragmentimit, ligjin në vend të forcës dhe përgjegjësinë e përbashkët në vend të ndarjes, për të ndërtuar një të ardhme më të qëndrueshme dhe paqësore.